Балқарағай жаңғақтарының функционалдық қасиеттері және оларды функционалдық тағам өнімдерін өндіруде пайдалану перспективалары

Мақала Шығыс Қазақстанда өсетін сібір балқарағайының жаңғағынан алынатын табиғи компонент – балқарағай майы негізінде фукционалдық тағам өнімдерінің ассортиментін кеңейту мүмкіндіктерін қарастыруғу арналған. Авторлар бұл шикізаттың ерекшелігіне назар аударып, оны тек майлардың көзі ғана емес, сонымен қатар аминқышқылдарға бай ақуыздарды камтитын биологиялық белсенді заттардың көзі ретінде бағалайды. Зерттеу барысында жаңғақтың барлық бөліктері – дәндерінің, қабықтарының және дән айналасындағы қабықшасыларының химиялық құрамы зертеліп, бұл өнімді терең өңдеу мүмкіндігін береді. Дән ақуыздарының аминқышқылдық құрамны ерекше көңіл бөлінді. Жұмыста сондай-ақ органикалық таза өнімдерге деген сұраныстың артуы аясында балқарағай майының жергілікті өндірістің өзектілігі мен Қазақстанның экспорттық әлеуті қарастырылды. Нәтижелер майларды, ақуыз концентраттарын, күнжара ұнын және биологиялық белсенді қоспаларды қоса алғанда, функционалдық қасиеттері бар тағамдарды алу мен байытудың жаңа технологияларын әзірлеуде пайдаланылуы мүмкін. Осылайша, зерттеу сібір балқарағайын функционалды тамақтану үшін құнды компоненттердің көзі ретінде пайдаланудың пәнаралық маңыздылығын көрсетеді, тамақ өнеркәсібінің инновациялық даму бағыттарын ашады және май шикізатын терең өңдеудің жоғары тиімді, экологиялық таза технологияларын құруды ынталандырады. Алынған нәтижелер тағам Қазақстанның азық-түлік өніркәсібінде тамақ өнімдерін әзірлеуде және майлы дақылдарды өңдеудің жаңа түрлерін енгізуде пайдалануға болады.

1. Основные тренды пищевой промышленности 2023 года. (Электронный ресурс https://sfera.fm/articles/trendy/osnovnye-trendy-pishchevoi-promyshlennosti-2023-goda, дата обращения 07 марта 2023 г.)

2. Решение основных проблем пищевой индустрии напитков в 2025 году. (Электронный ресурс https://leverx.com/newsroom/plm-for-the-food-industry, дата обращения 09 апрель 2025 г.)

3. Мощности по переработке масличных культур в РФ в 2025 году вырастут на 5 %. (Электронный ресурс https://www.finmarket.ru/news/6323024 дата обращения 14 январь 2025 г.)

4. Биржанова А. Современное состояние пищевой промышленности в Республике Казахстан. Международный экономический форум 2014. Алматы, Республика Казахстан.

5. Natalya Pyzhikova, Kristina Shvalov* and Pavel Shvalov. The model of the distribution of oilseed processing products to foreign markets. E3S Web Conf. Volume 176, 2020. International Scientific and Practical Conference “From Inertia to Develop: Research and Innovation Support to Agriculture” (IDSISA 2020). 22 June 2020.

6. С.Н Суйеубаева, Э.С. Мадиярова, А.А. Апышева. Қазақстан Республикасының тамақ өнеркәсібінің жай-күйін талдау. Алматы гуманитарлық-экономикалық университет. Статистика, есеп және аудит. Том 80 № 1 (2021). 193-200 бб.

7. Краткая характеристика пищнвой отрасли Казахстана. Реестр крупнейших предприятий 2024 года. 30.06.2024 г., 50 с.

8. T.A. Aidarov, A.N. Ramashova, M.O. Daurbayeva, V.I. Mustafayeva. perspective directions of economic cooperation between Kazakhstan and Uzbekistan in the vegetable oils segment. Scientific journal “University Bulletin” Turan " 2024 No. 1(101). Pp. 170-185.

9. M.M. Butakova, O.V. Borisova and O.A. Goryaninskaya. Exports of Vegetable Oils to Asian Markets: Opportunities, Risks, and Prospects. 2021 IOP Conf. Ser.: Earth Environ. Sci. 670 012045.

10. Baltabayeva A. Development of oil and fat industry in Kazakhstan. Problems of AgriMarket. 2019;(1):193-200.

11. Ramadas Manjula, Thigarajan Padma*. Importance and Applications of Cedar oil. Research Journal of Pharmacy and Technology. Year: 2015, Volume: 8, Issue: 12.

12. Chauiyakh Oussama, El Fahime Elmostafa, Aarabi Samar, Ninich Oumaima, Bentata Fatiha, Kettani Kamal, Chaouch Abdelaziz, Ettahir Aziz. A systematic review on chemical composition and biological activities of cedar oils and extracts. Research Journal of Pharmacy and Technology. Year: 2023, Volume: 16, Issue: 8.

13. Sandeep Kumar, Ashwani Kumar and Randhir Kumar. Himalayan (Himachal region) cedar wood (Cedrus deodara: Pinaceae) essential oil, its processing, ingredients and uses: A review. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry, 2019; 8(1): 2228-2238.

14. Ю. Бахтин, В.В. Будаева, А.Л. Верещагин, Е.Ю. Егорова, Е.Е. Жукова, А.С. Саратиков. Профилактическое питание: эффективность использования масла кедра сибирского в комплексном лечении больных артериальной гипертензией. Бийский технологический институт, Алтайский государственный технический университет им. И.И. Ползунова, г. Бийск, 2013 г.

15. Artem D. Rogachev, Nariman F. Salakhutdinov. Chemical Composition of Pinus sibirica (Pinaceae). Chemistry and Biodiversity. Volume12, Issue1, January 2015, Pages 1-53

16. Оканов К.С., Новак А.П., Роговский С.В. Лесной генетический резерват кедра сибирского на территории Западно-Алтайского государственного природного заповедника. Материалы 6-ой Международной конференции-совещание «Сохранение лесных генетических ресурсов», 16-20 сентября 2019 г., Щучинск, Казахстан стр. 160-163.