Биологиялық белсенді қоспаның сүттің химиялық құрамына әсері

Қазақстанның қуаң климат жағдайында інгендердің өнімділігін арттыру жемнің сапасы мен теңгерімділігімен тығыз байланысты. Бұған дейін жарияланған зерттеуде (Processes, 2025, 13(10), 3362) полынь (Artemisia) қосылған экструдталған құрамажемнің технологиясы биологиялық белсенді қоспа ретінде әзірленген болатын. Осы зерттеуде құрамажем құрамындағы полыньдің әртүрлі дозаларының (0, 10 және 15 %) інгендердің сүт өнімділігіне және сүттің химиялық құрамына әсері бағаланды. Жемдеу 10 күн бойы «Шынғыс» шаруа қожалығының (Сарыағаш қ.) базасында жүргізілді. Мониторингке сүттің тәуліктік сауымы, майдың, ақуыздың және құрғақ заттардың массалық үлесі кірді. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, экструдталған құрамажемдегі полынь мөлшерін 15 %-ға дейін арттыру сауымды 1,0 л-ге (1,9-дан 2,9 л-ге дейін) көбейтті, май үлесін 0,62 %, ақуызды – 0,56 %, құрғақ заттарды – 1,8 % арттырды. Жем құрамын талдау полыньдің 15 % қосылған нұсқасында флавоноидтар мен А, B1, B3 дәрумендерінің ең жоғары деңгейін анықтады. Регрессиялық талдау қоспаның әсерінің және жемдеу ұзақтығының статистикалық мәнділігін растады (R² = 0,92–0,97; p < 0,001). Жауап беттері факторлардың оң өзара әрекеттесуін көрсетті. Оптималды рецептура ретінде 15 % полынь қосылған экструдталған құрамажем анықталды, ол інгендердің сүт өнімділігін және сүт сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.

1. Pandey B.P., Thapa R., Upreti A. Chemical composition, antioxidant and antibacterial activities of essential oil and methanol extract of Artemisia vulgaris and Gaultheria fragrantissima collected from Nepal // Asian Pacific Journal of Tropical Medicine. – 2017. – Vol. 10, № 9. – P. 952–959.

2. Sharifi-Rad J., Imran M., Salehi B., et al. Artemisia spp.: An Update on Its Chemical Composition, Phytopharmacology, Toxicology, and Therapeutic Potential // Pharmaceuticals. – 2022. – Vol. 15, № 4. – P. 1–24.

3. Ганущенко О.Ф., Боброва Л.С., Славецкий В.В. Эффективность использования новых вариабельно-возрастных видов ЗЦМ при выращивании телят // Зоотехническая наука Беларуси. - 2012. - Т. 47, ч. 2. - С. 31-40.

4. Філіц І.І., Довгань Н.Я., Паєнок С.М., Дулеба О.Ю. Вплив ферментних препаратів Нопгро і Зімо Бест на окремі показники обміну // Матеріали IV Республік. конф. - Львів, 1968. - С. 36-39.

5. AnifeedSci Review. Camel digestion and feed technology adaptation. - 2020. - URL: https://www.anifeedsci.org/cameltech2020 (дата обращения 22.04.2025).

6. Патент RU 2662666 C2. Способ получения корма для животных. - Опубл. 10.08.2018. - URL: https://patents.google.com/patent/RU2662666C2/ru (дата обращения 22.04.2025).

7. Kabdulkarimova K.K., et al. Determination of the chemical composition and mineral substances and the content of antioxidant substances in wormwood (Artemisia vulgaris) // Open Access Macedonian Journal of Medical Sciences. – 2022. – Vol. 10. – P. 232–238.

8. ГОСТ 23453‑2014. Молоко и молочные продукты. Методы определения массовой доли жира. – Введ. 2015‑01‑01. – М.: Стандартинформ, 2015. – 10 с.

9. ГОСТ 23327‑98. Молоко и молочные продукты. Методы определения массовой доли белка. – Введ. 1999‑07‑01. – М.: Госстандарт России, 1999. – 12 с.

10. ГОСТ 3626‑73. Молоко и молочные продукты. Методы определения массовой доли сухих веществ. – Введ. 1974‑07‑01. – М.: Изд-во стандартов, 1973. – 8 с.

11. ГОСТ 3624‑92. Молоко и молочные продукты. Методы определения кислотности. – Введ. 1993‑01‑01. – М.: Госстандарт России, 1993. – 9 с.

12. Зайцев В.В., Сеитов М.С., Зайцева Л.М. и др. Влияние биологически активных добавок на молочную продуктивность коров // Известия Оренбургского государственного аграрного университета. - 2022. - № 2(94). - С. 288-292. - DOI: 10.37670/2073-0853-2022-94-2-288-292.

13. Buryakov N.P. Evaluation of the content of cattle rations // Dairy Industry. - 2014. - № 7. - P. 19-24.

14. Кузнецов С., Заболотнов Л., Панин И. и др. Оптимизация кормления высокопродуктивных молочных коров // Комбикорма. - 2012. - № 3. - С. 79-82.

15. Радчиков В.Ф., Гурин В.К., Шинкарева С.Л., Ганущенко О.Ф., Сучкова И.В. Повышение продуктивного действия комбикормов при производстве говядины // Сельское хозяйство - проблемы и перспективы: сб. науч. тр. - Гродно: ГГАУ, 2016. - Т. 35: Зоотехния. - С. 144-151.

16. Лемешевский В.О., Курепин А.А., Натынчик Т.М. Биохимические критерии рубцового пищеварения КРС под влиянием качества кормового белка // Фундаментальные и прикладные аспекты кормления сельскохозяйственных животных и технологии кормов: материалы конф., Дубровицы, 14-16.06.2016. - Дубровицы: ВИЖ, 2016. - С. 346-351.

17. Zhumaliyeva G., Chomanov U., Kenenbay G., Kassymbek R., Boribay A. Development of Drying– Grinding–Extrusion Technology for Camel Compound Feeds Enriched with Wormwood // Processes. – 2025. – Vol. 13, No. 10. – P. 3362. DOI: 10.3390/pr13103362