Аяқ киім үстіңгі қабатының дайындамасын аяқ киім қалыбы арқылы қалыптау кезіндегі созып кермелеудің ұтымды параметрлерін зерттеу

Жұмыс аяқ киімнің үстіңгі бөлігі дайындамасын қалыпқа отырғызып дайындау технологиясы мен жабдықтарын жетілдіруге бағытталған. ЗНК типті машиналарда тарту-қаттау әдісімен аяқ киімнің үстіңгі бөлігін қалыптау процесінің маңызды кемшіліктерінің бірі – аяқ киім дайындамасының тұмсық және одан жоғары орналасқан аймақ бойынша деформацияның біркелкі бөлінбеуі болып табылады. Атап айтқанда, қалыптау бетінің контурларын бойлай орналасқан перифериялық аймақтарда дайындаманың ең үлкен көлденең деформациялары байқалады. Бұл аймақтардағы созылу шамасы орталық бөліктегі деформациядан 3–4 есе және одан да көп болуы мүмкін. Сонымен қатар, ең жоғары орташа (ені бойынша) көлденең созылу мәндері тұмсық бөлігінде байқалып, тұмсықтан жоғары аймаққа қарай жақындаған сайын бірнеше есеге азаяды. Тарту-қаттау әдісі кезінде дайындама беті бойынша созылудың мұндай біркелкі бөлінбеуі материалдың жеткілікті түрде тартылмауына және былғарының пайдалы қасиеттерінің толық пайдаланылмауына алып келеді. Бұл мақала авторлардың аяқ киім өндірісіндегі тарту-қаттау операцияларына арналған жаңа тәсілдер мен құрылғыларды жетілдіру бойынша жүргізген зерттеулеріне негізделген. Аяқ киімнің тұмсық және одан жоғары орналасқан аймағында деформацияны біркелкі бөлу үшін тұмсықтан жоғары орналасқан аймағында қосымша созылуды қамтамасыз ететін жетілдірілген ұлтарақ тіреуіші конструкциясы ұсынылды. Қалыптау бетінің контурларын бойлай дайындаманың біркелкі созылуын қамтамасыз ету үшін дайындаманың алдыңғы бөлігін әркелкі жылыту және ылғалдандыру әдістері қолданылды. Зерттеудің мақсаты – аяқ киімнің пішін тұрақтылығын арттыру және бастапқы дайындаманың ғылыми негізделген ауданын анықтау арқылы былғары материалдарын үнемдеу, сондай-ақ оның рационалды деформациясын, қалып бетінің (пуассонның) конфигурациясын және басқа факторларды ескере отырып, өндірілетін аяқ киімнің сапасын жақсарту. Жұмыс аяқ киімнің үстіңгі бөлігі дайындамасын қалыпқа отырғызуға арналған заманауи технологиялар мен жабдықтарды пайдалана отырып, есептік-талдамалық әдіспен орындалды. Зерттеу нәтижелері өндірілетін аяқ киім сапасын арттыруға, бастапқы дайындаманың ғылыми негізделген өлшемдері мен ауданын оңтайландыру арқылы өнімнің өзіндік құнын төмендетуге, сондай-ақ аяқ киімнің үстіңгі бөлігі дайындамасын қалыпқа отырғызуға арналған жабдықты жетілдіруге мүмкіндік береді.

1. Firtikiadis, Lazaros, Athanasios Manavis, Panagiotis Kyratsis, and Nikolaos Efkolidis. 2024. "Product Design Trends within the Footwear Industry: A Review" Designs 8, no. 3: 49. https://doi.org/10.3390/designs8030049.

2. Жоломанов, Н.М., Ким, Ф.И. Об одном методе повышения качества формования носочно-пучковой части заготовки верха обуви // Материалы Международной научно-практической конференции «Четвертая промышленная революция и инновационные технологии», посвященной 100-летию со дня рождения общенационального лидера Гейдара Алиева (3–4 мая 2023 г.). — Гянджа: Аз.ТУ, 2023. — С. 3–4.

3. Кан В.А., Ким, Ф.И. Машина для формования носочно-пучковой части заготовки верха обуви // Предварительный патент РК № 13744. — Опубл. в Б.И., 2003, № 12.

4. Инкаров, Б.Г., Ким, Ф.И., Тян, А.А. Способ предварительного формования союзки // Предварительный патент РК № 13485. — Опубл. в Б.И., 2003, № 10.

5. Ким, Ф.И., Лебедев, В.С., Мараджапов, И.К. Способ предварительного формования носочно-пучковой части заготовки верха обуви // А.с. СССР № 991999. — Опубл. в Б.И., 1983, № 4.

6. Ким, Ф.И., Ермекбаева, Д.Б., Зубов, В.Ю. Способ увлажнения носочно-пучковой части заготовки верха обуви перед формованием и устройство для его осуществления // Предварительный патент РК № 15564. — Опубл. в Б.И., 2003, № 10.

7. Ким,Ф.И., Абенова,И.Р. Способ управления распределением деформаций в заготовке верха обуви при формовании на колодке // Collection of Materials of the International Scientific-Practical Conference “Innovative Solutions of Technological and Environmental Problems in Agriculture, Cotton and Light Industry”. — November 15, 2024. — С. 352–357.

8. Seul, Arina et al. “The Influence of Materials on Footwear Behaviour: A Finite Element Simulation Study.” Materials (Basel, Switzerland) vol. 16,22 7203. 17 Nov. 2023, DOI:10.3390/ma16227203.

9. Борозда В.Д., Буркин А.Н., Дмитриев А.П. Цобанова Н.В. Определение рациональных режимов технологического процесса формования заготовок верха обуви // Известия высших учебных заведений. Технология легкой промышленности.- 2020.- № 3.

10. Сипаров, Г.В., Буркин, А.Н., Козлов, А.З., Матвеев, В.Л. Механизм клещей обтяжно-затяжного агрегата // А.с. СССР № 867365. — Опубл. 30.09.1981. — Бюл. № 36.

11. Skidan Vladyslava, Yefimchuk Halyna, Mytelska Olena, Pavlenko Volodymyr, Smykalo Kateryna. (2021). Designing of the shoe upper using modern information and computer technologies. Leather and Footwear Journal. 21. 257-266. 10.24264/lfj.21.4.6. DOI:10.24264/lfj.21.4.6.

12. Hasan, Muhammad Naimul et al. Mathematical model for footwear upper material consumption estimation. Heliyon, Volume 10, Issue 10, e31046, DOI: 10.1016/j.heliyon.2024.e27077.

13. Chahine Ghimouz, Jean Pierre Kenné, Lucas A. Hof,On sustainable design and manufacturing for the footwear industry – Towards circular manufacturing, Materials & Design,Volume 233, 2023,112224, ISSN 0264-1275, https://doi.org/10.1016/j.matdes.2023.112224.

14. Ким, Ф.И. Аппроксимация огибаемых контуров формующей поверхности носочно-пучковой части обувной колодки // Материалы Международной научно-практической конференции «Инновационное развитие пищевой, легкой промышленности в индустрии гостеприимства», посвященной 65-летию Алматинского технологического университета. — Алматы: АО «АТУ», 2022. — С. 235–237.

15. Ким, Ф.И., Лебедев, В.С. Влияние температуры на усилие и деформацию кожи при растяжении // Кожевенно-обувная промышленность. — 1980. — № 2. — С. 59–61.