Қонақжүгері енгізілген бордақылайтын жас ірі қараға арналған құрама жем рецептерін жасау

Мақалада бордақылайтын жас ірі қараға арналған құрама жем құрамындағы кең қолданылатын жемдік жүгерінің орнына қуаңшылыққа төзімді жергілікті жемдік қонақжүгеріні енгізу қарастырылды. Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығы өндірісін әртараптандыру және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жағдайында мал азықтық дәнді дақылдарды өсіруді дамытудың әлеуеті зор. Қазақстандағы қонақжүгері нарығы қарқынды дамып келеді, бұл аграрлық сектор тарапынан өсіп келе жатқан қызығушылықпен сипатталады. Климатты және егіс алқаптарының ұлғаюын ескере отырып, қонақжүгері дәстүрлі дәнді дақылдарға тартымды баламаға айналуда. Қазақстанның дәнді және қантты қонақжүгері сорттарын және шетелдік селекцияны зерттеу негізінде олардың негізгі экономикалық құнды белгілеріне баға берілді. Қонақжүгерінің «Волжское 51» және «Сажен» сорттары жоғары өнімділігімен, сабағының шырынындағы қанттың максималды мөлшерімен, сондай-ақ құрғақ зат пен дәннің мол өнімімен ерекшеленеді. Бұл сорттарды ғылыми мекемелер (селекциялық орталықтар) селекцияда жаңа сортты құрудың бас нысандары ретінде пайдаланады және Солтүстік Қазақстан облысының агроқұрылымдары мен шаруа қожалықтарына ұсынады. Әдебиет деректері қонақжүгерінің қуаңшылыққа төзімді, қоректік құндылығының жоғары екендігін және басқа азық түрлерін алмастыра алатындығын, мал шаруашылығын дамытуға ықпал ететіндігін көрсетеді. Жүргізілген зерттеулердің нәтижелері әртүрлі аудандарда өнімділігі жоғары қонақжүгері сорттарын пайдаланудың кең перспективасын көрсетеді. Бордақылайтын жас ірі қараға арналған тәжірибе құрама жеміндегі жемдік жүгеріні 25%, 50%, 75% және 100% қонақжүгерімен алмастыру рецебін есептеу нәтижесі 100 кг жемдегі жемдік бірлік көрсеткіші тәжірибе үлгілерінде бақылаумен салыстырғанда төмендегенін, алайда норма талабына сай екендігін, ал шикі протеин мөлшерінің бақылау нұсқасымен салыстырғанда тәжірибе топтарында жоғарылағаны байқалды.

1. Қ.Тоқаев «Прогресс сельского хозяйства - развитие всей страны». Сельскохозяйственный журнал «АгроИнфо» https://agroinfo.kz/progress-selskogo-xozyajstva-razvitie-vsej-strany (дата обращения:18.12.2025г.)

2. По данным Агентство АПК Казахстана. Новости Ассоциации переработчиков масличных культур https://www.apk-inform.com/ru/news/1552999 (дата обращения: 28.02.2026 г).

3. Анализ рынка сорго в Казахстане - 2026. Показатели и прогнозы https://tebiz.ru/mi/analiz-rynka-sorgo-v-kazakhstane (дата обращения: 28.02.2025 г).

4. Итоги года: в 2024 году в Казахстане получен рекордный урожай зерна — 26,7 млн тонн https://agrosektor.kz/agriculture-news/itogi-goda-v-2024-godu-v-kazahstane-poluchen-rekordnyj-urozhaj-zerna-26-7-mln-tonn.html (дата обращения: 18.12.2025 г).

5. Сорго: новая жизнь культуры /Аграрный сектор.№4 (46), декабрь 2020 - январь 2021. https://agrosektor.kz/agricultural-technologies/sorgo-novaya-zhizn-kultury.html (дата обращения: 18.12.2025 г).

6. Богапов И.М., Кибальник О.П., Мемешов С.К., Сагалбеков У.М. Продуктивность и вегетационный период кормового сорго в зависимости от гидротермических условий Северного Казахстана. Сборник материалов Международной научно-практической конференции, посвященной 35-летию ФГБНУ РОСНИИСК «РОССОРГО» – Саратов, 2021. – С. 51-60.

7. Богапов И.М., Мемешов С.К., Костиков И.Ф., Кибальник О.П. Важнейшие аспекты агроклиматического районирования сахарного сорго силосного назначения в сопочноравнинной степи Северного Казахстана / И.М. Богапов, С.К. Мемешов, И.Ф. Костиков, О.П. Кибальник //3i: intellect, idea, innovation-интеллект, идея, инновация. – 2023. – №1. – С.96-103.

8. Донник И.М., Неверова О.П., Горелик О.В. Качество молозива и сохранность телят в условиях использования природных энтеросорбентов [Аграрный вестник Урала. 2016. № 149(7). С. 4-8.

9. В.Ю.Хайнацкий, О.А.Чернов, А.П.Искандерова. Вестник мясного скотоводства. 2016.№1(93)-С.74-79.

10. Донник И.М., Неверова О.П., Горелик О.В. Качество молозива и сохранность телят в условиях использования природных энтеросорбентов // Аграрный вестник Урала. 2016. № 149(7). С. 4-8.

11. Мошкина С.В., Гагарина О.Ю. Правильное выращивание молодняка молочного скота – залог продуктивного долголетия животных // Пути продления продуктивной жизни молочных коров на основе оптимизации разведения, технологий содержания и кормления животных: Материалы междунар. науч.-практ. конф. Дубровицы, 2015. С. 12-15.

12. Щербакова О., Королева Н. Оптимизация рецептов на комбикормовом предприятии // Комбикорма. – 2005. - № 8. - С.50-51.

13. Методические рекомендации для расчета рецептов комбикормовой продукции.-М.: ОАО «ВНИИКП», 2003.-149с.

14. ГОСТ 9268-2015. Комбикорма-концентраты для крупного рогатого скота. Технические условия.- Введ.2017-01-01.-М.,Стандартинформ.2016.-13с.

15. А.Е.Әбітбек, С.Т.Жиенбаева, Э.Б.Аскарбеков, Ж.К.Нургожина. Жемдік дәнді дақылдардың жаңа сұрыптарын ірі қараға арналған құрама жем өндірісінде тиімді қолдану//АТУ Хабаршысы.2025, №1.-Б.70-76. https://doi.org/10.48184/2304-568X-2025-1-70-76