Әскери қызметкерлерге арналған киімнің эргономикасын қамтамасыз ету мақсатында материалдар мен конструктивті шешімдерін талдау

Мақала сарбаздарға арналған форманың эргономикалық тиімділігі мен пайдалану ерекшеліктеріне арналған. Синтетикалық, табиғи және аралас талшықтар негізіндегі маталардың физика-механикалық қасиеттері -ауа өткізгіштік, гигроскопиялылық, пайдалану кезіндегі ыңғайлылық -зерттелді. Киімнің анатомиялық пішімі, бүкпелер мен тігіс бағыттарының қозғалыс еркіндігіне тигізетін әсері, сондай-ақ киімішілік микроклиматтың қалыптасуы да талдауға алынды. Зерттеу нәтижелері мақта мен полиэфир талшықтарынан дайындалған аралас маталар ең жоғары эргономикалық көрсеткіштерге ие екенін көрсетті. Аралас маталардың беріктік сипаттамалары мен күтімнің қарапайымдылығы да қазіргі заман талаптарынан кем түспейді. Бірақ мұның бәрі зертханалық жағдайда дәлелденген -нақты өрт жағдайындағы немесе экстремалды ауа-райындағы деректер мақалада жеткілікті деңгейде талданбаған. Киімнің ауа-райы жағдайларына бейімделу мәселесі де бағаланды. Маусымдық өзгерістер кезінде -жазғы ыстықта, қысқы суықта, жауын кезінде -терморегуляциялық, су сіңіргіш және жел өткізбейтін қасиеттер өлшенді. Атап айтқанда, жаяу жорықта орташа 15–20 шақырымдық жол жүргенде, аралас матадан тігілген форма кигендер дене шаршаушылығын біршама аз сезінген.Нәтижесінде матаны дұрыс таңдаумен қатар конструкцияның өзі де -тігіс орны, пішім, бүктемелер эргономикаға тікелей ықпал ететіні анықталды. Бір ғана мата таңдауымен шектелу жеткіліксіз: киімді жобалаушы алдымен сарбаздың нақты не істейтінін -қалай жүретінін, қандай позицияда ұстайтынын -нақты зерттеуі тиіс.

1. ГОСТ 12088-77. Материалы текстильные. Метод определения воздухопроницаемости. – М.: Издательство стандартов.

2. ГОСТ ISO 9237. Материалы текстильные. Метод определения воздухопроницаемости. – М.: Стандартинформ.

3. ГОСТ 3816-81. Материалы текстильные. Метод определения водопроницаемости при воздействии воды под напором. – М.: Издательство стандартов.

4. ГОСТ 938.31-78. Материалы текстильные. Метод определения устойчивости к загрязнению. – М.: Издательство стандартов.

5. ГОСТ 30157.0-95. Материалы текстильные. Метод определения изменения размеров после влажно-тепловых воздействий. – М.: Стандартинформ.

6. Кузнецова Н.В. Текстильные материалы: свойства, испытания, приминение. – М.: Академия, 2019.

7. Бейсенова Г.З., Әлімқұлова Ж.Т. Тоқыма материалдарының қасиеттері мен оларды сынау әдістері. – М.: Алматы:Эверо, 2020.

8. Иванова Л.А. Основы материаловедения текстильной промышленности. М.:Легпромбытиздат, 2018.

9. Абдукаримова А.К. Киім конструкциясы мен материалтану негіздері. – М.: Алматы: АТУпресс, 2021

10. ГОСТ 9897-88. Материалы текстильные. Методы определения гигроскопичности. – М.: Стандартинформ.

11. Ережепова Л.С. Тоқыма өндірісіндегі талшықтар мен жіптердің қасиеттері. – Шымкент: ОҚМУ,2021.

12. Military Textiles. – М.: Woodhead Publishing, 2020. (Әскери тоқыма материалдары)

13. Comfort Testing and Analysis of Military Textiles. – М.: Elsevier, 2019. (Әскери тоқыма материалдарының жайлылықты сынау және сәйкестік талдауы)

14. Ефименко А.А. Конструирование и эргономика специальной одежды. – М.: Москва: Легкая промышленность, 2019.

15. Кадирова А.А., Жұмабаева Л.Ж. Арнайы киімнің конструкциялық-эргономиалық көрсеткіштерін бағалау. //Алматы технологиялық университетінің хабаршысы. – 2021.

16. Козлова Е.И. Эргономические основы проектирования спецодежды длясиловых структур. – М.: Дизайн и технология. – 2019.