Розенбах жуансабағы (сиёхалаф) ұнтағын қосудың бидай нанының биологиялық құндылығы мен минералдық құрамына әсері

Мақалада Тәжікстан Республикасында бидай нанының биологиялық құндылығын арттыру мәселесі қарастырылған, мұнда нан дәстүрлі түрде негізгі азық-түлік өнімдерінің бірі болып табылады. Функционалдық компоненттердің көзі ретінде йодқа, темірге, кальцийге, фосфорға және басқа да микро- және макроэлементтерге бай Розенбах пиязынан (сиёхалаф) алынған өсімдік ұнтағын қолдану ұсынылады. Өсімдік шикізатына жүргізілген химиялық талдау нәтижелері Краков Аграрлық университетінің зертханаларында алынған, сондай-ақ 1, 3 және 5 % өсімдік ұнтағымен байытылған тәжірибелік нан үлгілерінің органолептикалық және физика-химиялық көрсеткіштері ұсынылған. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, ұнтақты 1–3 % мөлшерде енгізу нанның тағамдық және биологиялық құндылығын оның сапасын төмендетпестен арттырады, ал 5 % дозасы құрылымдық-механикалық қасиеттерінің нашарлауына әкеледі. Функционалды нан өндірудің өзіндік құнын анықтау бойынша экономикалық есеп жүргізіліп, технологияны енгізудің тиімді екенін растады. Есептеулер бойынша, йод тапшылығынан зардап шегетін адамдар мен жалпы халыққа ұсынылатын функционалдық мақсаттағы Розенбах пиязы (сиёхалаф) ұнтағы қосылған дайын бидай нанының 1 данасының бағасы 8 сомони 25 дирамды құрайды. Өнімнің рентабельдігі 17,99 %, ал сату рентабельдігі – 14,9 %, бұл қазіргі нан өндіру саласы үшін маңызды көрсеткіш болып табылады. Мұндай жаңа өнім түрін енгізу болашақта саланың дамуына, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға үлкен мүмкіндіктер береді. Алынған нәтижелер Розенбах пиязын халықтың минералдық құрамын жақсартуға бағытталған функционалдық нан-тоқаш өнімдерін жасау үшін пайдаланудың перспективалы екенін көрсетеді.

1. Бурчакова И.Ю. Организация процесса приготовления и приготовление сложных хлебобулочных, мучных кондитерских изделий: учебник для студ. учреждений сред. проф. Образования / И.Ю. Бурчакова, С.В. Ермилова. – М.: Издательский центр «Академия», 2014. – 384 с.

2. Васюкова А.Т. Технология сложных хлебобулочных, мучных кондитерских изделий: учебное пособие / Т.А. Васюкова. – М.: РУСАЙНС, 2017 – 250с.

3. ГОСТ 58233-2018 Хлеб из пшеничной муки. Технические условия. Введ. 09.10.2018 Межгосударственный стандарт. – М.: Стандартинформ 2019. – 20с

4. Ишанкулова Б.А. Фармакология некоторых сахароснижающих лекарственных растений Таджикистана. Душанбе, РТ: Типография ТГМУ им. Абуали ибни Сино; 2015. - 193c.

5. Комилова Д.А., Рахмонова Дж.А. Экономическая эффективность разработки нового вида хлебобулочных изделий с добавлением нетрадиционного сырья. //Вестник ПИТТУ имени академика М.С.Осими. 2024. — №3 (32). — С. 110-121

6. Линич Е.П., Сафонова Э.Э. Функциональное питание: Учебное пособие. – СПб.: Издательство «Лань», 2017. – 180с.

7. Пащенко Л.П., Санина Т.В. Практикум по технологии хлеба, кондитерских и макронных изделий (технология хлебобулочных изделий). -М.: «КоллосС», 2006 – 214 с.

8. Министерство здравоохранения и социальной защиты населения Республики Таджикистан. Анализ пищевой ценности мучных продуктов в Таджикистане. – Душанбе, 2023.

9. Рыжкова НП, Пикунов ЕЮ. Лекарственные растения от А до Я. Ростов на Дону, РФ: Феникс; 2006. - 416 с.

10. FAO (Food and Agriculture Organization). Wholegrain Bread and Nutrient Fortification in Central Asia, Rome, 2022. [Электронный ресурс]. – Режим доступа URL: https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/wp-content/uploads/sites/19/2022/02/ FAO-UNPFII2022.pdf. (Дата обращения 22.11.2025).

11. Налоговый кодекс РТ в новой редакции с учётом изменений и дополнений от 14.05.2025, №2168. [Электронный ресурс]. – Режим доступа URL: https://andoz.tj/docs/kodex/Tax-Code_14_05_2025- RT_ru.pdf. (Дата обращения 22.11.2025).

12. RU Патент 2 770 708 С1, кл. А23В 7/01, A23В 7/04, заявл. 2021.11.26 «Способ получения порошка из растительного сырья (варианты)». [Электронный ресурс]. – Режим доступа URL: https://patents.google.com/patent/RU2770708C1/ru. (Дата обращения 22.11.2025).

13. RU Патент 2 629 109 C1, кл. F26B 3/347, F26B 3/06, заявл. 2016.05.26 «Способ сушки зеленых растительных материалов с использованием СВЧ- обработки».

14. RU Патент 2 737 442 С1, кл. А23L 33/105, A23L 17/60, заявл. 2020.06.08 «Способ переработки морских трав семейства ZOSTERACEAE для получения продукта в виде порошка и экстракта».