Текстиль материалдарының гидрофобты және олеофильді қасиеттерін қалыптастыру технологиясын зерттеу

Зерттеу тақырыбы мақта және аралас маталар негізінде гидрофобты және олеофильді текстиль материалдарын жасауға бағытталған. Жұмыстың негізгі мақсаты – текстиль талшықтарын гидрофобтылығы мен олеофильділігін арттыру үшін химиялық модификациялаудың тиімді әдісін әзірлеу, бұл суды мұнай ластануынан тазарту кезінде қолданыстағы текстиль материалдарының жеткіліксіз сорбциялық қабілеті мен шектеулі функционалдығы мәселесін шешуге мүмкіндік береді. Зерттеу барысында материалдардың гидрофобтылығы мен олеофильділігін басқаруға мүмкіндік беретін натрий силикаты және калий метилсиликонатпен маталарды өңдеу әдістері зерттелді. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы текстиль талшықтарының беткі қасиеттерін мақсатты түрде өзгерту мүмкіндігі және химиялық модификацияның сорбциялық сипаттамаларға әсері туралы білімді кеңейту болып табылады. Практикалық маңыздылығы суды мұнай ластануынан тазартуға және экологиялық таза сорбенттер жасауға жарамды функционалды текстиль материалдарын жасауда көрінеді. Зерттеу әдістемесінде маталарды химиялық өңдеуді, су мен майды итеру қабілеті, олардың ылғалға сіңуі және беттік сулануға төзімділік қасиеттері және мұнай өнімдерін сіңіру қабілеті бағаланды. Негізгі нәтижелер текстиль бұйымдарын өңдеу оның гидрофобтылығы мен олеофильділігін айтарлықтай арттыратынын көрсетті, ал мақта маталары ең жоғары тиімділікті көрсетеді. Модификатордың концентрациясы мен материалдың сорбциялық қасиеттері арасында байланыс орнатылған. Алынған нәтижелер модификация процесінің басқарылуын растайды және әзірленген материалдарды өнеркәсіпте қолдануға мүмкіндік береді. Жұмыстың қосқан үлесі экология мен өнеркәсіп үшін маңызы бар реттелетін қасиеттері бар функционалды текстиль сорбенттерін алудың жаңа әдісін жасау болып табылады.

1. Gupta R. K. Dunderdale G. J. England M. W. Hozumi A. Oil/water separation techniques: a review of recent progresses and future directions. Journal of Materials Chemistry. 2017. - A 5 (31), 16025–16058. https://doi.org/10.1039/C7TA02070H

2. Zhang L., Zhong Y., Wang P. Fabrication of superhydrophobic and superoleophilic textiles for oil–water separation // Applied Surface Science. – 2013. – Vol. 284. – P. 464–471. – https://doi.org/10.1016/j.apsusc.2013.07.120

3. Mohamed M.E., Abd-El-Nabey B.A. Fabrication of durable superhydrophobic/oleophilic cotton fabric for highly efficient oil/water separation // Water Science & Technology. – 2021. – DOI: 10.2166/wst.2020.562

4. Yang K., Wu Y., Gong X. Ecofriendly superhydrophobic fabrics for ultra‑fast oil/water separation by self‑assembly // Surface and Coatings Technology. – 2023. – Vol. 474. – Article 130124. https://doi.org/10.1016/j.surfcoat.2023.130124

5. Lin T.-C., Lee D.-J., Du J. Cotton fabrics modified for use in oil/water separation: a perspective review // Cellulose. – 2021. – Vol. 28. – P. 4575–4594. https://doi.org/10.1007/s10570-021-03850-6

6. Liu Y., Ma J., Wu T. Recent advances in functionalized textiles for oil/water separation // Journal of Materials Chemistry A. – 2019. – Vol. 7. – P. 6416–6432. https://doi.org/10.1039/C9TA00992J

7. Rabiga Kudaibergenova, Yerzhigit Sugurbekov, Gulzat Demeuova, Gulnar Sugurbekova. Facile Fabrication of High-Performance Superhydrophobic Reusable Oil-Absorbing Sponges // Journal Coatings. – 2023. - 13(10). – P.1777. https://doi.org/10.3390/coatings13101777

8. Abdul Saeed, Z. A Rehan, Deyi Zhan, Muhammad Zahid, Qi Hu, Asif Ali Haider, Suman Tahir, Weihong Xu, Jinhuai Liu. A facile approach for making superhydrophobic cotton fabric membrane for oil water separation // Colloids and Surfaces A: Physicochemical and Engineering Aspects. – 2023. - Volume 678. https://doi.org/10.1016/j.colsurfa.2023.132478

9. Cailong Zhou, Zhaodan Chen, Hao Yang, Kun Hou, Xinjuan Zeng, Yanfen Zheng, Jiang Cheng. Nature-Inspired Strategy toward Superhydrophobic Fabrics for Versatile Oil/Water Separation // ACS Applied Materials & Interfaces. – 2017. – P. 9184–9194. https://doi.org/10.1021/acsami.7b00412

10. Hossein Kazemi Meresht, S.Siamak Ashraf Talesh, Reza Mahdavi. Fabrication of super-hydrophobic and super-oleophilic melamine sponge functionalized by acrylic resin/silica nanoparticles for oil/water selective separation: A RSM@BBD optimization approach // Journal of Environmental Chemical Engineering. – 2025. -Volume 13, Issue 3. https://doi.org/10.1016/j.jece.2025.117027

11. Sivashunmugam Sankaranarayanan, Duraikkannu Shanthana Lakshmi, Singaravelu Vivekanandhan, Chawalit Ngamcharussrivichai. Biocarbons as emerging and sustainable hydrophobic/oleophilic sorbent materials for oil/water separation // Sustainable Materials and Technologies. – 2021. - Volume 28. https://doi.org/10.1016/j.susmat.2021.e00268

12. Sukanta Pal, Sourav Mondal, Prasanta Pal, Ajit Das, Jayanta Maity. Fabrication of AgNPs/Silane coated mechanical and washing durable hydrophobic cotton textile for self-cleaning and oil-water separation application // Journal of the Indian Chemical Society. – 2022. - Volume 99, Issue 1. https://doi.org/10.1016/j.jics.2021.100283

13. Evangelia Dislaki, Juho Pokki, Salvador Pané, Jordi Sort, Eva Pellicer. Fabrication of sustainable hydrophobic and oleophilic pseudo-ordered macroporous Fe–Cu films with tunable composition and pore size via electrodeposition through colloidal templates // Applied Materials Today. – 2018. - Volume 12. – P. 1-8. https://doi.org/10.1016/j.apmt.2018.03.007

14. Xinmeng Lv, Ying Song, Zhishuang Han, Zhenlin Tang, Haidi Li, Mengru Zhang, Xinqiang Wu, Zaihang Zheng, Yan Liu, Wenjing Tang. Bio-inspired, recycled and durable construction of superhydrophobic/oleophilic cotton fabrics with excellent oil/water separation ability based on dual carbon materials // Process Safety and Environmental Protection. – 2025. - Volume 201, Part A. – 107504. https://doi.org/10.1016/j.psep.2025.107504

15. Wang, Wei, Gao, Jiannan, Pei, Xiaohan, Lu, Xin, Sun, Yinyin, Wu, Jianbing. Fabrication and oil-water separation efficiency of cellulose/methyltrimethoxysilane aerogel // Fangzhi Xuebao/Journal of Textile Research. – 2025. – P. 135 – 142. DOI: 10.13475/j.fzxb.2024040440

16. He, Hong-Bei, Cai, Chao-Chen, Zhu, Qing-Kai, Li, Ting-Ting, Lou, Ching-Wen, Lin, Jia-Horng, Ren, Hai-Tao. Robust multifunctional superhydrophobic and photocatalytic composites with all-weather self-healing ability // Materials Today Communications. – 2024. – Volume 41. - Article number 110581. https://doi.org/10.1016/j.mtcomm.2024.110581